De CDU kiest vandaag een nieuwe voorzitter. Een belangrijke keuze, want de nieuwe voorzitter maakt traditioneel ook kans om Angela Merkel op te volgen als bondskanselier. Wie van de drie kandidaten – Armin Laschet, Friedrich Merz of Norbert Röttgen – het zal halen, zullen we vanmiddag pas weten. Nu al is duidelijk dat de winnaar voor een enorme opgave staat. Niet alleen door de grote politieke en maatschappelijke uitdagingen in Duitsland en Europa, maar ook omdat zijn beleid zal worden afgemeten aan de verdiensten van zijn voorgangster. Wat laat Merkel ons na, behalve big shoes to fill?

Net zoals de legendarische Helmut Kohl zal Merkel als bondskanselier vier ambtstermijnen hebben volgemaakt. Haar beleid was en is zoals zijzelf: standvastig en betrouwbaar. Merkel staat voor stabiliteit, in Duitsland, maar evengoed in Europa. In tijden van crisis zijn die politieke eigenschappen, in combinatie met een sterk leiderschap, van uitzonderlijk belang gebleken – ook voor ons.

Uitstekend kompas

Meerdere keren heeft ze zich als geslaagd crisismanager ontpopt. Zoals bij de redding van de euro, of bij de opzet van een Europees herstelfonds tijdens corona. Haar kompas als leider is duidelijk: ze zet zich in voor de Europese eenmaking, stabielere welvaart en meer veiligheid. Met de Duits-Franse as als fundament en motor van een Europese dynamiek waar wij Europeanen allemaal – ook in het oostelijke deel van Europa – wel bij varen.

Merkel is niet alleen de sterkhouder van de Europese christen­democratie, ze is ook de morele leider van Europa

Dat Merkel zoveel vertrouwen geniet als leider in eigen land en in Europa, heeft ze te danken aan haar politieke DNA. Haar politieke optreden toont waardigheid en een respect voor anderen dat essentieel is voor een gezonde democratie. Ook in het taal­gebruik: ‘Achtet auf die Sprache, denn die Sprache ist die Vorform des Handelns!’ Merkel toont geduld en geleidelijkheid in plaats van schwung en sensatie, en een volgehouden onderhandelingsbereidheid – ook tegenover moeilijke gesprekspartners als Vladimir Poetin, Recep Tayyip Erdogan, Viktor Orban of Boris Johnson. Haar beginselvastheid zet geen rem op haar compromisgerichtheid, zoals onlangs opnieuw bleek in het debat met Polen en Hongarije over rechtsstatelijkheid in de Europese Unie.

Haar politieke methodiek is bij uitstek rationeel en haast wetenschappelijk: ze vertrekt steeds vanuit feitelijke gegevens, en een volgende stap is pas aan de orde als de vorige volledig is gevalideerd. Noem het rustige vastheid. Voor Merkel tellen alleen resultaat en goed bestuur, in profileringsdrang en politieke spelletjes is ze niet geïnteresseerd.

Iemand ‘van ons’

Merkel is christendemocraat in hart en nieren, en een sterkhouder van de Europese christendemocratie. Noem haar vandaag de morele leider van Europa. Want hoe realistisch haar beleid ook is, zowel in Duitsland als in Europa, het is ook altijd waardegebonden. Een politiek van het midden met bijsturingen naar links of rechts indien nodig. Ze is de verpersoonlijking van plichtsbesef, omdat ze gelooft dat soli­dariteit en verantwoordelijkheid samengaan – het credo van de christendemocratie. Daarom hecht Merkel ook veel belang aan voortdurende voeling met alle segmenten van de samenleving en aan haar haast dagelijkse contacten met alle actoren van het middenveld. Iedereen aan boord! Op Europees niveau vertaalt dat zich in goede betrekkingen met alle lidstaten, ook de kleinere buurlanden. In haar politieke optreden is ze ook heel gewoon, iemand ‘van ons’.

Bovenal is Merkel moedig. Tijdens het hoogtepunt van de migratiecrisis in 2015 zei ze kordaat: ‘Wir schaffen das.’ Ook hier: solidariteit en verantwoordelijkheid. Tot op vandaag wordt die uitspraak door politieke tegenstanders gretig misbruikt. Merkel wist dat het hoofd moest worden geboden aan een crisis die er buiten haar wil om hoe dan ook was, en die zo goed mogelijk moest worden aangepakt – en met succes. Sie hat es geschafft.

Danke, Mutti!