De corona crisis, en alle maatregelen die daarbij komen kijken, hebben een enorme impact op ons leven. Het is van de Tweede Wereldoorlog geleden dat onze leefwereld in zo een korte tijd, zo ingrijpend veranderde. Het afsluiten van de grens met Nederland gaat zelfs terug tot de Eerste Wereldoorlog. Mijn dichtste ervaring van stilvallen van activiteit, zijn de autoloze zondagen van de jaren 70, maar nu dan in veelvoud.Het virus brengt heel wat onzekerheid met zich mee. Veel mensen voelen zich bang, eenzaam en vertwijfeld. Velen stellen zich vragen.
 
Misschien zal onze manier van leven nooit meer hetzelfde zijn?

Misschien moet onze manier van leven wel niet meer hetzelfde zijn?
 
Een crisis kan ook positieve gevolgen hebben. Want soms moet je de dingen die je kent eens vanop een afstand bekijken, om ze juist te beoordelen. Dit is dus een ideale gelegenheid om terug te keren naar de essentie. Onszelf af te vragen in welke wereld we wakker willen worden, als deze crisis eenmaal voorbij is.
 
Wat kunnen we leren uit deze corona crisis? Onze toekomst in tien lessen.
 
1. Niet de spullen maar de mensen tellen
Toen ons land in lockdown ging, sloten de winkels, de horeca en ook onze voordeuren. Het eerste waar we ons zorgen over maakten, was niet dat die laatste nieuwe hippe jas nog even moest wachten. Of dat ons servies aan vervanging toe was. Het eerste waarover we ons zorgen maakten was onze gezondheid en die van onze naasten. Dat we plots onze familie en vrienden niet meer konden zien. Het virus drukte de resetknop in. Plots werd heel duidelijk wat we echt nodig hebben, en wat we best wel even kunnen missen. Het geeft ons een andere invulling van wat “waardevol” is, en dat blijkt vooral het immateriële te zijn.
 
Gezondheid, sociale contacten, tijd voor onszelf en voor de mensen die we graag zien. Toch worden die zaken in de economie en in het beleid niet altijd naar waarde geschat. Tijd om anders te gaan meten en te herijken naar belangrijkheid. Niet alleen ons bruto nationaal product telt, maar ook ons bruto nationaal geluk. In een land van overvloed durf je het wel eens te vergeten, maar de essentie van geluk ligt bij het gezond leven, bij de mens en zijn onderlinge connectie.
 
2. Niet door competitie maar door samenwerking geraken we vooruit.
Deze crisis was zo allesoverheersend dat er maar één oplossing was om haar te bestrijden, en dat was door samenwerking. We zagen hoe asociaal gedrag onmiddellijk effect had. Door te hamsteren zaten gezinnen zonder toiletpapier. Door lockdown parties kon de ziekte zich sneller verspreiden. In Europa stierven sommige mensen omdat ze geen zorgen kregen, terwijl in andere lidstaten lege bedden stonden. Maar het omgekeerde geldt gelukkig ook. Dankzij kinderverzorgers kan het zorgpersoneel gaan werken. Dankzij kleuters die leerden niezen in hun elleboog, dankzij mensen die “in hun kot” blijven, dankzij de burgerzin van velen kunnen we de piek aftoppen. Door de competitie te overstijgen en samen te werken met universiteiten, bedrijven en experts kan de overheid veel sneller resultaten boeken. Dankzij de duizenden vrijwilligers krijgen kwetsbare mensen hulp uit onverwachte hoek. En even wordt er onder burgemeesters, in Vlaanderen, Wallonië, Brussel niet over structuren gesproken, maar over oplossingen. Ook buiten noodsituaties maakt solidariteit ons sterk. De overheid kan een voorbeeld nemen aan haar burgers en die nieuwe wind verder zetten, door resoluut te kiezen voor samenwerking.
 
Tussen burgers en experts, experts en politici, burgemeesters en ministers, lidstaten en de Europese Unie, en in ons eigen federale land. Conflict of concurrentie dienen voor even het eigenbelang, maar op lange termijn kan alleen samenwerking ons redden.
 
3. De echo van het applaus
Elke dag om klokslag 20u horen we mensen applaudisseren voor het personeel in de zorg. Waar je ook komt zie je witte lakens wapperen. De dankbaarheid voor de ‘essentiële beroepen’, de mensen die ons land ook tijdens de crisis laten draaien, is enorm. Het moest duren tot deze pandemie voor de ‘stille werkers’ de waardering kregen die ze al veel langer verdienden. Wie wekenlang een groep kinderen zelf moet entertainen, wie terecht komt op de spoedafdeling, of wie veilig van thuis uit kan werken beseft het maar al te goed. Niet de hedgefundmanagers maar de vuilnisophalers, winkelbedienden of bejaardenverzorgers houden het land recht en zijn de helden van de samenleving. Ons grootste kapitaal zit bij de bevolking. Het doet ons dromen van een nieuw economisch model, waarbij niet alleen de winst in cijfers maar de meerwaarde voor de samenleving telt. Een meer rechtvaardig systeem, waarbij de bijdrage van bedrijven ook gemeten wordt in wat ze voor hun personeel, omgeving en voor de maatschappij betekenen. Als die meerwaarde er niet is, moet die op een andere manier volgen, bijvoorbeeld door een andere manier van bijdragen betalen.
 
Een sociale taks shelter kan zorgen voor een nieuw evenwicht tussen mens en economie. Dat laat bedrijven kiezen voor een combinatiemodel van bedrijf en samenleving. Zo kunnen we het applaus ook vertalen in betrokkenheid en échte waarde-ring.
 
4. De heilzaamheid van de stilte
Wat opvalt vandaag, is de stilte. Het doet denken aan de autoloze zondagen in de jaren zeventig. Aan lange jeugdzomervakanties, tijd te over op je kamer met een stripverhaal, of een voetbal in de tuin. Niets van dat alles zagen we nog in de acceleratiesamenleving van de laatste decennia. Waar alles sneller, voller en spannender moest zijn. De prikkels waarmee we om de oren geslagen worden, vielen weg tijdens de crisis. Honderdduizenden mensen werken van thuis uit. De rust op straat is oorverdovend. Lege agenda’s, geen hobby’s, recepties of afspraken meer. Dat is voor veel mensen moeilijk en vergt een grote aanpassing. Maar het geeft ons verplichte rust en onthaasting, tijd voor onszelf en ons gezin. In een tijd van burn-out en depressie doet dat voor veel mensen deugd. Maar net als bij alles geldt ook hier de wet van de matigheid. Zinvol werk geeft structuur en zin aan het leven. Het zorgt voor zelfontplooiing en sociaal contact. Voor de crisis was het evenwicht zoek, tijdens de crisis eveneens. Na de crisis moeten we niet terug naar af, maar wel het evenwicht herstellen tussen werk en onthaasting.
 
5. Kom uit uw kot
“Ik mis u”. Dat wordt misschien wel de meest gebruikte uitdrukking van het jaar. Naast “social distancing” of “#blijfinuwkot”. Verder van wat het betekent om mens te zijn, kan je bijna niet staan. We hebben elkaar nodig, en als er iets is wat we allemaal missen, dan is het wel de aanwezigheid van andere mensen om ons heen. Het laat ons voelen dat wat we altijd zo vanzelfsprekend vonden, kostbaar en uniek is. Laat ons als deze crisis voorbij is weer volop uit ons kot komen. Al de uren die we noodgedwongen doorbrachten in onze achtertuin, kunnen we dan inhalen op terrasjes, markten, restaurants en pleintjes. Alle eenzamen waar we nu creatieve acties voor bedenken, kunnen we straks in het echt gaan bezoeken. Alle vrijwilligerswebsites die werden opgericht, zullen ook na de crisis nog bestaan. Behoud die whatsappgroep, blijf je buren helpen, zet het kot op stelten om je oma te kunnen bezoeken in het woonzorgcentrum. De overheid kan daarin een partner zijn. We hebben veel verloren tijdens de crisis. Maar de appreciatie van echt contact, dat hebben we tenminste gewonnen, en dat mogen we niet meer laten gaan.
 
6. De computer, uw vriend
Heel lang zaten we vast in een ouderwetse visie op werk en mobiliteit. Voor een vergadering met Chinese collega’s nam je het vliegtuig. Om te gaan werken, sprong je in de auto. Door het virus moesten we noodgedwongen op zoek naar alternatieven, en die vonden we merkwaardig snel. De technologie zat al lang klaar, nu leren we haar massaal gebruiken. Met verfrissende gevolgen. Voor elk vliegtuig dat aan de grond blijft staan halen onze longen opgelucht adem. En elk uur dat je niet in de file staat, kan je doorbrengen met je gezin. In de toekomst kunnen we onze technologie nog veel vaker en efficiënter inzetten. Dat vraagt een andere manier van denken, ook voor werkgevers, een nieuw vertrouwen en een onderscheid tussen wat nutteloos is en wat noodzakelijk. De E40 zullen we niet missen, onze collega’s wel, alleen misschien niet elke dag. En we nemen het liefst zelf afscheid, maar wie aan zijn bed gekluisterd is kan ook in de toekomst begrafenissen volgen via livestream. De digitale doorbraak in het gerecht en andere dienstverlening nam een vlucht vooruit. Die willen we verderzetten, ook naar kwetsbare mensen. Door de digitale brug te slaan, kunnen we hen in de toekomst beter betrekken bij de samenleving.
 
7. Koester het kleinschalige
De mensen die de laatste decennia geboren werden, zijn kinderen van de globalisering. Gericht op de grote buitenwereld, gewend om alles wat de wereld te bieden heeft binnen handbereik te hebben. Het virus schudde dat beeld door elkaar. Plots werden we veroordeeld tot onze eigen buurt. Dat was voor veel mensen wennen. Maar het zorgde ervoor dat we het lokale en nabije weer gingen waarderen. Plaatselijke boeren en buurtwinkels zagen hun verkoop stijgen. En veel mensen leerden de waarde van de lokale economie kennen. De lokale productie die je de zekerheid geeft van de beschikbaarheid. Met verkopers die belang hechten aan kwaliteit, want een boze buur is nog iets anders dan een online klachtenformulier. Voor veel mensen is het ook een deugddoend moment, een wandeling uit het isolement. Want een vertrouwd gezicht bij de slager zegt meer dan mondmaskers en wachtrijen aan de supermarkt. Het is een rijkdom op vele vlakken die we vinden op wandelafstand. Ook na de crisis zullen we op een dag allemaal kwetsbare mensen zijn, die dankbaar zijn dat ze kunnen overleven in de eigen buurt. Vandaag is dit nog vanzelfsprekend, maar zonder gedragswijziging gaat dat verloren. Van globalisering naar glokalisering: het model van de toekomst.
 
8. Herleven in de natuur
Wat doe je als je op zaterdag niet kan gaan shoppen? Als je gek wordt in je eigen huis, en even tijd wil om wat uit te waaien? Dan trek je naar buiten. Buiten: een plaats die de laatste decennia veranderd is in snelwegen en beton. Stukjes bos met een hek errond, voor velen alleen bereikbaar met de wagen. Het zijn niet alleen virussen die ons ziek maken, ook een gebrek aan groen is ongezond. Geen plek zo heilzaam als de open ruimte en de natuur. Denk als dit alles voorbij is aan hoe je ging joggen door de velden, een kamp bouwde in de tuin, wandelde tussen de bomen. Terwijl de wereld vecht tegen het virus, laden we onze batterijen op met het oudste medicijn. Een medicijn, niet alleen omdat onze natuur heilzaam werkt, maar ook omdat ze een buffer is tegen extremen en de verspreiding van ziekten. De lucht werd properder boven onze steden, het water werd transparanter in Venetië, het geluid van vogels kreeg de boventoon.


Door de biodiversiteit kapot te maken, maken we onszelf kwetsbaar. De natuur laat ons op adem komen, tijd om de natuur op haar beurt ook weer te laten herleven.
 
9. Vertrouwen is beter dan controle

Buitengewone tijden vragen buitengewone maatregelen: dat hebben we meer dan eens gehoord. Niet alleen in ons land maar ook elders in de wereld werden drastische regels opgelegd om de crisis te bezweren.

Van apps die elke stap controleren die je zet (zoals in China) tot onverwachts bezoek om je te controleren tijdens de quarantaine (zoals in Singapore). Gewenst gedrag krijg je op twee manieren. Door autoriteit, of door vertrouwen. In ons land zagen we heel snel de burgerzin van de mensen naar boven komen. Van #ikblijfinmijnkot tot anderen aanspreken op hun gedrag. Als mensen zich verantwoordelijk voelen voor de oplossing, dragen ze mee de boodschap uit. De overheid moet hen niet als kinderen, maar als betrokken burgers meenemen in haar beleid. Kliklijnen en drones zijn dan niet nodig, en draconische sociale controle evenmin. Wel een democratie ‘dicht bij jou’. Waarbij overheid en burgers partners zijn. Zwerfvuil, vandalisme, vervuiling, zwartwerk of fraude: ook daar dragen we samen de gevolgen, ook daar zijn we allemaal deel van de oplossing.

In vrijheid en steunend op vertrouwen, en met het nemen van de eigen verantwoordelijkheid, een democratie zonder het risico af te afdwalen naar een totalitaire staat.
 
10.Onze economie is kwetsbaar en sterk tegelijk
Het virus leerde ons iets over kwetsbaarheid én veerkracht. Kwetsbaarheid van de economie, want heel wat mensen werden tijdelijk werkloos. Ondernemers zagen hun opdrachten wegvallen en hun inkomen verdampen. Winkels en horecazaken moesten sluiten, veel mensen zien hun levenswerk afbrokkelen. Maar we zagen ook veerkracht, want heel wat creatievelingen toonden een eindeloos aanpassingsvermogen. Kleine bedrijven die zichzelf omtoverden in producenten van mondmaskers of handgel, traditionele sectoren die radicaal online gingen, of kinderverzorgers die mondmaskers maakten van luiers. Ook de overheid laat niemand in de steek, niet wie ziek is en niet wie zonder inkomsten valt. Dat kan dankzij de manier waarop ons land georganiseerd is, in een evenwicht tussen markt, overheid en middenveld.
 
Het model dat er in slaagt om haar bevolking te beschermen, als je ziek wordt, en als je je werk verliest, moeten we niet afbreken maar het integendeel versterken en beschermen. De overheid ook als een trampoline, die mensen in moeilijkheden niet laat neerstorten, maar hen terug helpt recht te veren. Die trampoline moet een duwtje geven aan onze economie, om terug op te veren. Dankzij innovatie en transformatie naar een duurzamer model. Dat gaan we meer dan ooit nodig hebben tijdens de moeilijke tijden die ons nog te wachten staan. Als je de kwetsbaarheid kunt beheersen, dankzij veerkracht en innovatie, komen we daar samen sterker uit.
 
Als het moet, dan kan het wel.
Een internationale vergadering waarvoor je niet langer het vliegtuig neemt, maar gewoon van thuis uit aanschuift. Hoogbejaarden die skypen met hun kleinkinderen. De regering die eindelijk overeen komt. Processen die jaren aanslepen, worden nu op enkele weken in gang gezet. Hoogdringendheid is een goede drijfveer om mensen te mobiliseren. En dat zal nodig zijn, want we moeten ons land heropbouwen na deze intense schok. Er zal ongelofelijk veel beroep worden gedaan op onze solidariteitszin. Deze crisis heeft ons onverwacht getackeld, maar we zijn sterk en veerkrachtig. Dat zijn we nu massaal aan het bewijzen. Want als het moet, dan kan het wel: dat is misschien nog de beste les van allemaal. Laat ons de crisis vergeten, maar die creativiteit, samenwerking en solidariteit nooit meer loslaten.


Pasen, 12 April 2020 .

P.S.: ik nodig iedereen uit om mee te denken hoe we lessen uit deze crisis kunnen omzetten in beleidsacties. Het gaat hier niet over het eigen gelijk van een politieke partij. Ik wil dat het gaat over de kracht van de samenleving die we ook moeten inzetten voor de ideeën en de concrete manier van hoe we de lessen toepassen in het leven van elke dag. Samen zoeken naar oplossingen voor een betere wereld na deze crisis.

    Welkom bij CD&V. Onze websites maken gebruik van cookies om jouw gebruikservaring te optimaliseren. Lees onze Cookies Policy voor meer informatie. Ons cookiebeleid en deze voorkeuren gelden voor alle CD&V-websites. Door op 'Akkoord' te klikken, ga je akkoord met de geselecteerde cookies.